Skip to main content

Posts

Showing posts from June, 2020

рдПрдХрдХ्рд▓ोрдиी рдк्рд░рддिрд░рдХ्рд╖ी (Monoclonal Antibodies)

рдЕрдзिрдХрддрд░ рдПрдХ рдХ्рд▓ोрдиी рдк्рд░рддिрд░рдХ्рд╖ी рдЙрдд्рдкाрджрди рдХрд░рдиे рд╡ाрд▓ी рдХोрд╢िрдХाрдРं рдХैрди्рд╕рд░ рдЬाрддि (Cancerous) рдк्рд░рд╡ृрддि рдоें рдкрд░िрд╡рд░्рддिрдд рд╣ो рдЬाрддी рд╣ैं। рдЗрди рдХोрд╢िрдХाрдУं рдоें рд╡िрднाрдЬрди рдЕрд╕ीрдоिрдд рдПрд╡ं рдЕрдиिрдпрди्рдд्рд░िрдд рд╣ो рдЬाрддा рд╣ैं। рдХोрд╢िрдХाрдУं рдХे рд╡िрднाрдЬрди рд╕े рдмрдиे рдРрд╕े рдкिрдг्рдб рдХो рдоाрдпрд▓ोрдоा (Myeloma) рдХрд╣рддे рд╣ैं। рдоाрдпрд▓ोрдоा рдПрдХрд▓ рдХोрд╢िрдХा рдХे рд╡िрднाрдЬрди рд╕े рдк्рд░ाрдк्рдд рд╣ोрддा рд╣ैं , рдЕрддः рд╕рднी рд╕ंрддрддि рдХोрд╢िрдХाрдУं рдоें рдПрдХ рд╕рдоाрди рдЬीрди рдкाрдП рдЬाрддे рд╣ै। рдЗрди्рд╣ें рдХ्рд▓ोрди (Clone) рдХрд╣рддे рд╣ैं। рдЗрд╕ рдк्рд░рдХाрд░ рд╕े рдмрдиे рдХ्рд▓ोрди рдХी рдпрд╣ рд╡िрд╢ेрд╖рддा рд╣ोрддी рд╣ैं рдХि рдпे рдПрдХ рдк्рд░рдХाрд░ рдХे рдк्рд░рддिрд░рдХ्рд╖िрдпों рдХा рдЙрдд्рдкाрджрди рдХрд░рддे рд╣ैं।   рд╕рди् 1975 рдоें рдЬрд░्рдордиी рдХे рдЬॉрд░्рдЬ рдЬे. рдПрдл. рдХोрд╣рд▓рд░ (George J.F. Kohler) рдПрд╡ं рдЕрд░्рдЬेрди्рдЯीрдиा рдХे рд╕ीрдЬрд░ рдоिрд▓्рд╕рдЯेрди (Cesar Milstein) рдиे рдЕрдкрдиे рдк्рд░рдпोрдЧों рд╕े рдоाрдпрд▓ोрдоा рдХे рдПрдХрд▓ рдХ्рд▓ोрди рд╕े рдк्рд░рддिрд░рдХ्рд╖िрдпों рдХे рдЙрдд्рдкाрджрди рдХी рд╡िрдзि рд╡िрдХрд╕िрдд рдХी ।рдЗрди рдк्рд░рддिрд░рдХ्рд╖िрдпों рдХो рдПрдХрдХ्рд▓ोрдиी рдк्рд░рддिрд░рдХ्рд╖ी (Monoclonal antibodies) рдХрд╣рддे рд╣ैं। рдЗрд╕ рдХाрд░्рдп рдХे рд▓िрдП рдЗрди рджोрдиों рд╡ैрдЬ्рдЮाрдиिрдХों рдХो рд╕рди् 1984 рдоें рд╕ंрдпुрдХ्рдд рд░ूрдк рд╕े рдиोрдмेрд▓ рдкुрд░рд╕्рдХाрд░ (Nobel Prize) рдоिрд▓ा। рдПрдХ рдХ्рд▓ोрдирд▓ рдПрд╡ं рд╣ाрдЗрдм्рд░िрдбोрдоा рддрдХрдиीрдХ (Hybridoma technology) рдХा рд╡िрдХाрд╕ рдПрдХ рдорд╣рдд्рд╡рдкूрд░्рдг рдШрдЯрдиा рд╣ै। рдХैрди्рд╕рд░ рдПрд╡ं рдк्рд░рддिрд░ोрдзी рддрди्рдд्рд░ (Immune sy...

рдЖंрддрд░िрдХ рд╕ुрд░рдХ्рд╖ा рдХ्рд░िрдпाрд╡िрдзि (Internal Defence Mechanism)

рд╣рдоाрд░े рд╢рд░ीрд░ рдоें 2 рдк्рд░рдХाрд░ рдХी рдЖрди्рддрд░िрдХ рд╕ुрд░рдХ्рд╖ा рдХ्рд░िрдпाрд╡िрдзि рдкाрдИ рдЬाрддी рд╣ैं - 1. рдЕрд╡िрд╢िрд╖्рдЯ рд╕ुрд░рдХ्рд╖ा рдХ्рд░िрдпाрд╡िрдзि (Non-specific defense mechanism) 2. рд╡िрд╢िрд╖्рдЯ рд╕ुрд░рдХ्рд╖ा рдХ्рд░िрдпाрд╡िрдзि (Specific defense mechanism)   1. рдЕрд╡िрд╢िрд╖्рдЯ рд╕ुрд░рдХ्рд╖ा рдХ्рд░िрдпाрд╡िрдзि (Non-specific defense mechanism) - рдкेрдеोрдЬрди рдХे рд╡िрдкрд░ीрдд рдк्рд░рдердо рд╕ुрд░рдХ्рд╖ा рдХрд╡рдЪ рд╣рдоाрд░े рд╢рд░ीрд░ рдоें рдд्рд╡рдЪा рд╣ोрддी рд╣ैं। рдд्рд╡рдЪा рдЕрд╡рд░ोрдзрдХ рдХा рдХाрд░्рдп рдХрд░рддी рд╣ैं। рдд्рд╡рдЪा рд╢рд░ीрд░ рдоें рд░ोрдЧाрдгुрдУं , рдЬीрд╡ाрдгुрдУं рддрдеा рдкрд░рдЬीрд╡िрдпों рдХो рд╢рд░ीрд░ рдоें рдк्рд░рд╡ेрд╢ рдХрд░рдиे рд╕े рд░ोрдХрддी рд╣ैं। рджूрд╕рд░ा рдЕрд╡िрд╢िрд╖्рдЯ рд╕ुрд░рдХ्рд╖ा рдд्рд╡рдЪा рдж्рд╡ाрд░ा рд╕्рдд्рд░ाрд╡िрдд рдкрд╕ीрдиा рдПрд╡ं рд╕ीрдмрдо (Sweat and Sebum) рд╣ोрддा рд╣ैं , рдЬिрд╕рдоें рдХрдИ рд░рд╕ाрдпрди рд╣ोрддे рд╣ैं , рдЬो рдХрдИ рдк्рд░рдХाрд░ рдХे рдЬीрд╡ाрдгुрдУं рдХो рдирд╖्рдЯ рдХрд░ рджेрддे рд╣ैं।             рд╕ूрдХ्рд╖्рдордЬीрд╡ рдЬो рднोрдЬрди рдХे рд╕ाрде рдк्рд░рд╡ेрд╢ рдХрд░рддे рд╣ैं , рд╡े рдЖрдоाрд╢рдп рдж्рд╡ाрд░ा рд╕्рдд्рд░ाрд╡िрдд рд╣ाрдЗрдб्рд░ोрдХ्рд▓ोрд░िрдХ рдЕрдо्рд▓ (HCl) рдПрд╡ं рдПंрдЬाрдЗрдо рдж्рд╡ाрд░ा рдирд╖्рдЯ рдХрд░ рджिрдП рдЬाрддे рд╣ैं। рдЬो рд░ोрдЧाрдгु рд╢्рд╡рд╕рди рдоें рд╣рд╡ा рдХे рд╕ाрде рд╢рд░ीрд░ рдоें рдк्рд░рд╡ेрд╢ рдХрд░рддे рд╣ैं рд╡े рдиाрдХ рдХे рд░ोрдоों рдж्рд╡ाрд░ा рдЫाрди рд▓िрдП рдЬाрддे рд╣ैं। рд╢्рд╡рд╕рди рдкрде рдоें рдо्рдпूрдХрд╕ рдж्рд╡ाрд░ा рд░ोрдХ рд▓िрдП рдЬाрддे рд╣ैं рдПрд╡ं рдлेрдЧोрд╕ाрдЗрдЯोрд╕िрд╕ рдж्рд╡ाрд░ा рдирд╖्...

рдк्рд░рддिрд░рдХ्рд╖ा рдХ्рдпा рд╣ै ? (What is immunity ?)

рд░ोрдзрдХ рдХ्рд╖рдорддा рдпा рдк्рд░рддिрд░ोрдзрдХрддा рдпा рдЕрд╕ंрдХ्рд░ाрдо्рдпрддा рд╕े рд╣рдоाрд░ा рддाрдд्рдкрд░्рдп рд╕ूрдХ्рд╖्рдо рдЬीрд╡ों рд╕े рд╣ोрдиे рд╡ाрд▓ी рдпा рдЗрдирд╕े рдЙрдд्рдкрди्рди рдкрджाрд░्рдеों рд╕े рд╣ोрдиे рд╡ाрд▓ी рд╣ाрдиि рдХे рдк्рд░рддि рдХ्рд░िрдпा рдХрд░рдиा рдпा рдЕрд╡рд░ोрдз рдЙрдд्рдкрди्рди рдХрд░рдиा рд╣ोрддा рд╣ैं। рдЬрди्рддु рдХे рд╢рд░ीрд░ рдкрд░ рд╡ाрддाрд╡рд░рдг рдоें рдХрдИ рдк्рд░рдХाрд░ рдХे рд╡िрд╖ाрдгुрдУं , рдЬीрд╡ाрдгुрдУं , рдХрд╡рдХों рддрдеा рдкрд░рдЬीрд╡ी рдЬрди्рддुрдУं рдХा рдЖрдХ्рд░рдордг рд╣ोрддा рд╣ैं। рд╢рд░ीрд░ рдоें рд╡ाрддाрд╡рд░рдг рд╕े рд╡िрд╖ैрд▓े рдкрджाрд░्рде рднी рдк्рд░рд╡ेрд╢ рдХрд░рддे рд░рд╣рддे рд╣ैं। рд╢рд░ीрд░ рдХे рднीрддрд░ рднी рд░ोрдЧрдЧ्рд░рд╕्рдд рдКрдд्рддрдХों рдж्рд╡ाрд░ा рд╡िрд╖ैрд▓े рдкрджाрд░्рде рдоुрдХ्рдд рд╣ोрддे рд░рд╣рддे рд╣ैं। рд╢рд░ीрд░ рдоें рд╕рднी рдк्рд░рдХाрд░ рдХे рдЖрдХ्рд░ाрдордХ рдЬीрд╡ों рдФрд░ рдк्рд░рддिрдЬрдиों (Antigens) рдХे рджुрд╖्рдк्рд░рднाрд╡ рдХा рдк्рд░рддिрд░ोрдз рдХрд░рдиे рдХी рдХ्рд╖рдорддा рд╣ोрддी рд╣ैं , рдЬिрд╕े рд╢рд░ीрд░ рдХी рдк्рд░рддिрд░рдХ्рд╖ा (Immunity) рдХрд╣рддे рд╣ैं।             рд╡ाрд▓्рдЯेрдЕрд░ (Voltaire) рдиे 1733 рдоें рд╕рд░्рд╡рдк्рд░рдердо рдЗрд╕ рдУрд░ рдз्рдпाрди рдЖрдХрд░्рд╖िрдд рдХिрдпा рдеा рдХि рдЪेрдЪрдХ рд╕े рдЧ्рд░рд╕िрдд рд░ोрдЧिрдпों рдоें рдХुрдЫ рд░ोрдЧिрдпों рдХी рддो рдоृрдд्рдпु рд╣ो рдЬाрддी рд╣ै , рдЬрдмрдХि рдХुрдЫ рд░ोрдЧ рд╕े рд╕ंрдШрд░्рд╖ рдХрд░рдиे рдХे рдмाрдж рд╕्рд╡рд╕्рде рд╣ो рдЬाрддे рд╣ैं। рдЕрддः рд░ोрдЧ рд╕े рд╕ंрдШрд░्рд╖ рдХрд░рдиे рдХी рдХ्рд╖рдорддा рдХो рд╣ी рдк्рд░рддिрд░рдХ्рд╖ा рдХрд╣рддे рд╣ैं। рдк्рд░рддिрд░рдХ्рд╖ा рддंрдд्рд░ ((Immune system) рдХे рдЕрдз्рдпрдпрди рдХी рд╢ाрдЦा рдХो рдк्рд░рддिрд░рдХ्рд╖рдг-рд╡िрдЬ्рдЮाрди (Immunology) рдХ...

рдк्рд░рддिрд╡рд░्рддी рдХ्рд░िрдпाрдПं (Reflex actions)

рдк्рд░ाрдгिрдпों рдХे рд╢рд░ीрд░ рдоें рд╣ोрдиे рд╡ाрд▓ी рд╕рдорд╕्рдд рдХ्рд░िрдпाрдУं рдХो рджो рд╕рдоूрд╣ो рдоें рд╡िрднाрдЬिрдд рдХिрдпा рдЬा рд╕рдХрддा рд╣ै - A. рдРрдЪ्рдЫिрдХ рдХ्рд░िрдпाрдПं B. рдЕрдиैрдЪ्рдЫिрдХ рдХ्рд░िрдпाрдПं   A. рдРрдЪ्рдЫिрдХ рдХ्рд░िрдпाрдПं (Voluntary actions) - рдРрдЪ्рдЫिрдХ рдХ्рд░िрдпाрдПं рдк्рд░ाрдпः рдк्рд░ाрдгी рдХी рдЗрдЪ्рдЫा рд╢рдХ्рддि (Will power) рдПрд╡ं рдЪेрддрдиा (Consciousness) рдкрд░ рдЖрд╢्рд░िрдд рд░рд╣рддी рд╣ैं , рдХ्рдпोंрдХि рдЗрди рдкрд░ рдк्рд░рдорд╕्рддिрд╖्рдХ рдХा рдиिрдпंрдд्рд░рдг рд░рд╣рддा рд╣ै।   B. рдЕрдиैрдЪ्рдЫिрдХ рдХ्рд░िрдпाрдПं (Involuntary actions) - рдЕрдиैрдЪ्рдЫिрдХ рдХ्рд░िрдпाрдПं рдЗрдЪ्рдЫा рд╢рдХ्рддि рдХे рдЕрдзीрди рди рд╣ोрдХрд░ рд╕्рд╡рддः рдШрдЯिрдд рд╣ोрдиे рд╡ाрд▓ी рдХ्рд░िрдпाрдПं рдоाрдиी рдЧрдпी рд╣ैं। рдЗрд╕рдХे рдЕрддिрд░िрдХ्рдд рдЗрди рдХ्рд░िрдпाрдУं рдкрд░ рдк्рд░рдорд╕्рддिрд╖्рдХ рдХा рдиिрдпрди्рдд्рд░рдг рднी рдирд╣ीं рд╣ोрддा। рдЗрди्рд╣ें рдорд╕्рддिрд╖्рдХ рдпा рдоेрд░ूрд░рдЬ्рдЬु рдХा рдХोрдИ рднी рднाрдЧ рдпा рдЕрди्рдп рднाрдЧ рдиिрдпрди्рдд्рд░िрдд рдХрд░ рд▓ेрддा рд╣ै рдЕрд░्рдеाрдд् рдЬрди्рддु рдоें рдорд╕्рддिрд╖्рдХ рдХी рдЕрдиुрдкрд╕्рдеिрддि рдХा рдЗрди рдХ्рд░िрдпाрдУं рдкрд░ рдХोрдИ рдЕрдиुрдХूрд▓ рдпा рдк्рд░рддिрдХूрд▓ рдк्рд░рднाрд╡ рдирд╣ीं рдкреЬрддा। рд╕рди् 1933 рдоें рдоाрд░्рд╢рд▓ рд╣ॉрд▓ (Marshal Hall) рдиे рдЗрди рдЕрдиैрдЪ्рдЫिрдХ рдХ्рд░िрдпाрдУं рдХो рдк्рд░рддिрд╡рд░्рддी рдХ्рд░िрдпाрдУं (Reflex actions) рдХी рд╕ंрдЬ्рдЮा рджी рдеी। рдмेрд╕्рдЯ рдПрд╡ं рдЯेрд▓рд░ (Best & Taylor) рдХे рдЕрдиुрд╕ाрд░ рдк्рд░рддिрд╡рд░्рддी рдХ्рд░िрдпाрдПं рд╕्рд╡рдЪाрд▓िрдд (Automatic), рдЕрдиैрдЪ्рдЫिрдХ (Involuntary) рдПрд╡ं рдЕрдЪेрдд (Unconscious) ...

рд╕ंрддुрд▓िрдд рдЖрд╣ाрд░ (Balanced diet)

рд╣рдоाрд░े рд╢рд░ीрд░ рдоें рдкोрд╖рдХ рдкрджाрд░्рдеों рдХा рдиिрд░्рдоाрдг рдЙрдЪिрдд рдоाрдд्рд░ा рдоें рдирд╣ीं рд╣ो рд╕рдХрддा рд╣ैं। рдЕрддः рдЗрди्рд╣ें рдЖрд╣ाрд░ рдХे рд╕ाрде рд▓ेрдиा рдЖрд╡рд╢्рдпрдХ рд╣ोрддा рд╣ैं। рд╡рд╣ рдЖрд╣ाрд░ (Diet) рдЬो рд╣рдоाрд░े рд╢рд░ीрд░ рдХी рд╕рднी рдЖрд╡рд╢्рдпрдХрддाрдУं рдХो рдкूрд░्рдг рдХрд░े , рдЙрд╕े рд╕рди्рддुрд▓िрдд рдЖрд╣ाрд░ (Balanced diet) рдХрд╣рддे рд╣ैं। рд╕рди्рддुрд▓िрдд рдЖрд╣ाрд░ рдкрд░ рд╡ैрдЬ्рдЮाрдиिрдХों рдиे рдмрд╣ुрдд рдХाрд░्рдп рдХिрдпा рд╣ै рдПрд╡ं рдЙрдирдХे рдЕрдиुрд╕ाрд░ рдЕрдЪ्рдЫी рддрди्рджрд░ूрд╕्рддी (Good health) рдХे рд▓िрдпे рд╣рдоें рдКрд░्рдЬा рджेрдиे рд╡ाрд▓ा рдкोрд╖рдг рдЪाрд╣िрдП , рдЬिрд╕рдоें рдк्рд░ोрдЯीрди , рд╡рд╕ा , рдХाрд░्рдмोрд╣ाрдЗрдб्рд░ेрдЯ्рд╕ , рд╡िрдЯाрдоिрди , рд▓рд╡рдг рд╡ рдкाрдиी рдЖрджि рдЙрдкрд╕्рдеिрдд рд╣ो। рд╣рдоें рд╡िрд╢िрд╖्рдЯ рдкोрд╖рдХ рддрдд्рд╡ рдХी рдЖрд╡рд╢्рдпрдХрддा рд╣ोрддी рд╣ै , рдЬिрд╕рдоें 9 рдЖрд╡рд╢्рдпрдХ рдЕрдоीрдиों рдЕрдо्рд▓ , рдХрдИ рд╡рд╕ा рдЕрдо्рд▓ , 4 рд╡рд╕ा рдШुрд▓рдирд╢ीрд▓ рд╡िрдЯाрдоिрди , 10 рдкाрдиी рдоें рдШुрд▓рдирд╢ीрд▓ рд╡िрдЯाрдоिрди рдПрд╡ं рдХोрд▓िрди рдЗрд╕ी рдХे рд╕ाрде рдХрдИ рдЕрдХाрд░्рдмрдиिрдХ рдкрджाрд░्рде , рдХрдИ рдЯ्рд░ेрд╕ рдоिрдирд░рд▓्рд╕ , 3 рдЗрд▓ेрдХ्рдЯ्рд░ाрдкेрд▓ाрдЗрдЯ рдПрд╡ं рдЕрд▓्рдЯ्рд░ा рдЯ्рд░ेрд╕ рддрдд्рд╡ (Ultra trace elements) рднी рд╣рдоाрд░े рдЖрд╣рд░ рдоें рдЖрд╡рд╢्рдпрдХ рд╣ोрддे рд╣ैं।             рд╣рдоाрд░े рд╢рд░ीрд░ рдоें рдЖрд╡рд╢्рдпрдХ рдЬрд░ूрд░ी рдкोрд╖рдХ рддрдд्рд╡ рдХी рдоाрдд्рд░ा рдЙрдо्рд░ рд╡ рдХाрд░्рдпिрдХीрдп рд╕्рдеिрддि (Physiological state) рдкрд░ рдиिрд░्рднрд░ рдХрд░рддी рд╣ैं। рд╡рд╣ рдЖрд╣ाрд░ рдЬिрд╕рдоें рдкрд░्рдпाрдк्рдд рдоाрдд्рд░ा рдоें рд╕рднी рдкौрд╖्рдЯिрдХ рддрдд्рд╡ (рдХाрд░्рдмोрдЬ , ...

рдХोрд░ी рдЪрдХ्рд░ рд╡ рдкेрд╢ी-рд╕ंрдХुрдЪрди рдЙрд░्рдЬिрдХी (Cori Cycle & Muscle-Contraction Energy)

рдХॉрд░ी рдЪрдХ्рд░ (Cori cycle) - рдХॉрд░ी рдЪрдХ्рд░ рдЙрди рдЪрдХ्рд░ीрдп рдкрд░िрд╡рд░्рддрдиों рдХो рдХрд╣рддे рд╣ै , рдЬो рдЕрдд्рдпрдзिрдХ рдкрд░िрд╢्рд░рдо рдХрд░рдиे рдкрд░ рдкेрд╢ी рд╕े рд▓ैрдХ्рдЯिрдХ рдЕрдо्рд▓ рдХे рдиिрд╖्рдХाрд╕рди рдХे рд▓िрдП рдкेрд╢ी рд╡ рдпрдХृрдд рдоें рд╣ोрддे рд╣ै। рдкेрд╢ी рд╕ंрдХुрдЪрди рдХे рд╕рдордп рдкेрд╢ी рдХे рдЧ्рд▓ाрдЗрдХोрдЬрди рд╕े рдКрд░्рдЬा рдк्рд░ाрдк्рдд рд╣ोрддी рд╣ै। рдЧ्рд▓ाрдЗрдХोрдЬрди рд╕рд░्рд╡рдк्рд░рдердо рдЧ्рд▓ूрдХोрд╕ рдоें рдмрджрд▓рддा рд╣ै। рд╕ाрдоाрди्рдп рдЕрд╡рд╕्рдеाрдУं рдоें рдЧ्рд▓ूрдХोрд╕ рдХे рдЧ्рд▓ाрдЗрдХोрд▓िрд╕िрд╕ (Glycolysis) рдж्рд╡ाрд░ा рдЙрдд्рдкрди्рди рдкाрдЗрд░ूрд╡िрдХ рдЕрдо्рд▓ (Pyruvic acid) TCA рдЪрдХ्рд░ (Tri Carboxylic Acid Cycle) рдоें рдк्рд░рд╡ेрд╢ рдХрд░рддे рд╣ैं рдФрд░ рдкूрд░्рдг рд░ूрдк рд╕े CO 2 рд╡ рдЬрд▓ рдоें рдСрдХ्рд╕ीрдХृрдд рд╣ो рдЬाрддे рд╣ैं। рдкेрд╢िрдпों рдоें рдСрдХ्рд╕ीрдЬрди рдХा рд╕ंрднрд░рдг рдЗрддрдиा рджрдХ्рд╖ рд╣ोрддा рд╣ैं рдХि рдеोреЬा-рдмрд╣ुрдд рдкрд░िрд╢्рд░рдо рдХрд░рдиे рдкрд░ рдЙрдд्рдкрди्рди рд▓ैрдХ्рдЯिрдХ рдЕрдо्рд▓ рдкेрд╢ी-рддंрддुрдУं рдоें рдПрдХрдд्рд░िрдд рдирд╣ीं рд╣ो рдкाрддा।   Cori cycle

рдк्рд░рддिрдзाрд░ा рдЧुрдгрдХ рдк्рд░рдгाрд▓ी (Counter Multiplier mechanism)

рд╡ृрдХ्рдХ рдоें рдоूрдд्рд░ рдХी рд╕ाрди्рдж्рд░рддा рдХो рдХрдо рдпा рдЕрдзिрдХ рдХрд░рдиे рдХी рдХ्рд╖рдорддा рд╣ोрддी рд╣ै। рдпрд╣ рдХ्рд╖рдорддा рд╡ृрдХ्рдХ рдХे рдоेрдб्рдпूрд▓ा рднाрдЧ рдХी рдЕंрддрд░ाрдХाрд╢ी рдж्рд░рд╡ (Interstitial fluid) рдоें рдЙрдкрд╕्рдеिрдд рдЕрдд्рдпрдзिрдХ рд▓рд╡рдг рд╕ाрди्рдж्рд░рддा рдкрд░ рдиिрд░्рднрд░ рдХрд░рддी рд╣ैं। рдПрдХ рдиिрд░рди्рддрд░ рдк्рд░рддिрдзाрд░ा рдк्рд░рд╡ाрд╣ рд╡ृрдХ्рдХ рдирд▓िрдХा рдоें рдмрдиी рд░рд╣рддी рд╣ै। рдЗрд╕ рдк्рд░рд╡ाрд╣ рдХे рд▓िрдП рд╡ृрдХ्рдХ рдирд▓िрдХा рдХे рд╣ेрдирд▓े рд▓ूрдк рддрдеा рд╡ाрд╕ा рд░ेрдХ्рдЯा рд░ूрдзिрд░ рдХेрд╢िрдХाрдУं рдХी рдХेрд╢-рдкिрдиाрдХाрд░ рдЖрдХाрд░ рд╡्рдпрд╡рд╕्рдеा рдЙрдд्рддрд░рджाрдпी рд╣ै। рдлिрд▓्рдЯ्рд░ेрдЯ рдЗрди рдХेрд╢ рдкिрдиाрдХाрд░ рдЖрдХाрд░ рдХे рд╣ेрдирд▓े рд▓ूрдк рдПрд╡ं рд╡ाрд╕ा рд░ेрдХ्рдЯा рдоें рдкрд╣рд▓े рдПрдХ рджिрд╢ा рдоें рддрдеा рдлिрд░ рдЗрд╕рдХे рдПрдХрджрдо рд╡िрдкрд░ीрдд рджिрд╢ा рдоें рдмрд╣рддा рд╣ै , рдЗрд╕ी рдк्рд░рд╡ाрд╣ рдХो рдк्рд░рддिрдзाрд░ा рдк्рд░рд╡ाрд╣ (Counter current flow) рдХрд╣рддे рд╣ैं।             рдЗрд╕ рдк्рд░рд╡ाрд╣ рдХे рдордз्рдп рд╣ी рд▓рд╡рдгों рддрдеा рдЬрд▓ рдХा рд╡िрдиिрдордп рд╣ोрддा рд╣ै рддрдеा рдПрдХ рдкрд░ाрд╕рд░рдгी рдк्рд░рд╡рдгрддा (Osmotic gradient) рдмрдиी рд░рд╣рддी рд╣ै। рд╡ृрдХ्рдХ рдХॉрд░्рдЯेрдХ्рд╕ рдХा рдЕंрддрд░ाрдХाрд╢ी рдж्рд░рд╡ рд░ूрдзिрд░ рдХे рд╕рдордкрд░ाрд╕ाрд░ी (Isotonic) рд╣ोрддा рд╣ै рдЬрдмрдХि рдоैрдб्рдпूрд▓ा рдХा рдЕंрддрд░ाрдХाрд╢ी рдж्рд░рд╡ рдЕрддिрдкрд░ाрд╕ाрд░ी (Hypertonic) рд╣ोрддा рд╣ैं। рдЗрд╕ рдкрд░ाрд╕рд░рдгी рдк्рд░рд╡рдгрддा рдХो рдмрдиाрдП рд░рдЦрдиे рдоें рд╣ेрдирд▓े рд▓ूрдк рдПрд╡ं рд╡ाрд╕ा рд░ेрдХ्рдЯा рдоें рдк्рд░рддिрдзाрд░ा рдк्рд░рд╡ाрд╣ рдХे рджौрд░ाрди рдиिрдо्рдирд▓िрдЦिрдд рдк्рд░рддिрдХ्рд░िрдпाрдпें рд╣ोрддी рд╣ैं - ...

рдУрд░्рдиिрдеिрди рдЪрдХ्рд░ (Ornithine cycle)

рдпрдХृрдд рдоें рдЕрдоोрдиिрдпा рд╕े рдпूрд░िрдпा рдмрдиाрдиे рдХी рдХ्рд░िрдпा рднी рд╣ोрддी рд╣ैं। рдпрд╣ рдПрдХ рдЬрдЯिрд▓ рд░ाрд╕ाрдпрдиिрдХ рдк्рд░рддिрдХ्рд░िрдпा рд╣ै , рдЬिрд╕े рдСрд░्рдиिрдеिрди рдЪрдХ्рд░ (Ornithine cycle) рдХрд╣рддे рд╣ैं। рдЗрд╕ी рдХा рдиाрдо рдХ्рд░ेрдм्рд╕-рд╣ैрди्рд╕ेрд▓ेрдЯ (Krebs-Henslet cycle) рдЪрдХ्рд░ рднी рд╣ैं। рдпूрд░िрдпा рдмрдирдиे рдХी рд╕ंрдкूрд░्рдг рдк्рд░рдХ्рд░िрдпा рдПрдХ рдЪрдХ्рд░ीрдп рдк्рд░рдХ्рд░िрдпा рд╣ैं рддрдеा рдЗрд╕рдоें рдЕрдоोрдиिрдпा , рдХाрд░्рдмрдирдбाрдЗрдСрдХ्рд╕ाрдЗрдб рдПрд╡ं рдЕрдоीрдиो рдЕрдо्рд▓ рдХा рд╕рдоूрд╣ рднाрдЧ рд▓ेрддे рд╣ैं। рдЗрд╕рд▓िрдП рд╣ी рдЗрд╕े ‘ рдСрд░्рдиिрдеीрди-рдСрд░्рдЬिрдиीрди рдЪрдХ्рд░ ’ (Ornithine-Arginine cycle) рднी рдХрд╣рддे рд╣ैं। рдпрд╣ рдиिрдо्рди рдкрджों рдоें рдкूрд░ा рд╣ोрддा рд╣ैं -   Ornithine cycle

рдЙрдд्рд╕рд░्рдЬрди рддंрдд्рд░ (Excretory system)

рдк्рд░ाрдгी рдЙрдкाрдкрдЪрдпी рдЕрдерд╡ा рдЕрдд्рдпрдзिрдХ рдЕंрддःрдЧ्рд░рд╣рдг рдЬैрд╕ी рдХ्рд░िрдпाрдУं рдж्рд╡ाрд░ा рдЕрдоोрдиिрдпा , рдпूрд░िрдпा , рдпूрд░िрдХ рдЕрдо्рд▓ , рдХाрд░्рдмрдирдбाрдЗрдСрдХ्рд╕ाрдЗрдб , рдЬрд▓ рдФрд░ рдЕрди्рдп рдЖрдпрди рдЬैрд╕े рд╕ोрдбिрдпрдо , рдкोрдЯैрд╕िрдпрдо , рдХ्рд▓ोрд░ीрди , рдлॉрд╕्рдлेрдЯ , рд╕рд▓्рдлेрдЯ рдЖрджि рдХा рд╕ंрдЪрдп рдХрд░рддे рд╣ैं। рдк्рд░ाрдгिрдпों рдж्рд╡ाрд░ा рдЗрди рдкрджाрд░्рдеों рдХा рдкूрд░्рдгрддрдпा рдпा рдЖंрд╢िрдХ рд░ूрдк рд╕े рдиिрд╖्рдХाрд╕рди рдЖрд╡рд╢्рдпрдХ рд╣ै। рдк्рд░ाрдгिрдпों рдж्рд╡ाрд░ा рдЙрдд्рд╕рд░्рдЬिрдд рд╣ोрдиे рд╡ाрд▓े рдиाрдЗрдЯ्рд░ोрдЬрдиी рдЕрдкрд╢िрд╖्рдЯों рдоें рдоुрдЦ्рдп рд░ूрдк рд╕े рдЕрдоोрдиिрдпा , рдпूрд░िрдпा рдФрд░ рдпूрд░िрдХ рд╣ैं। рдЗрдирдоें рдЕрдоोрдиिрдпा рд╕рд░्рд╡ाрдзिрдХ рдЖрд╡िрд╖ (Toxic ) рд╣ै рдФрд░ рдЗрд╕рдХे рдиिрд╖्рдХाрд╕рди рдХे рд▓िрдП рдЕрдд्рдпрдзिрдХ рдЬрд▓ рдХी рдЖрд╡рд╢्рдпрдХрддा рд╣ोрддी рд╣ै। рдпूрд░िрдХ рдЕрдо्рд▓ рдХрдо рдЖрд╡िрд╖ рд╣ै рдФрд░ рдЬрд▓ рдХी рдХрдо рдоाрдд्рд░ा рдХे рд╕ाрде рдиिрд╖्рдХाрд╕िрдд рдХिрдпा рдЬा рд╕рдХрддा рд╣ै। рдЕрдоोрдиिрдпा рдХे рдЙрдд्рд╕рд░्рдЬрди рдХी рдк्рд░рдХ्рд░िрдпा рдХो рдЕрдоोрдиिрдпोрдд्рд╕рд░्рдЧ   рдк्рд░рдХ्рд░िрдпा рдХрд╣рддे рд╣ैं।   рдЕрдиेрдХ рдЕрд╕्рдеिрд▓ рдордЫрд▓िрдпाँ , рдЙрднрдпрдЪрд░ рдФрд░ рдЬрд▓ीрдп рдХीрдЯ рдЕрдоोрдиिрдпा рдЙрдд्рд╕рд░्рдЬी рдк्рд░рдХृрддि рдХे рд╣ैं। рдЕрдоोрдиिрдпा рд╕рд░рд▓рддा рд╕े рдШुрд▓рдирд╢ीрд▓ рд╣ै , рдЗрд╕рд▓िрдП рдЖрд╕ाрдиी рд╕े рдЕрдоोрдиिрдпрдо рдЖрдпрдиों рдХे рд░ूрдк рдоें рд╢рд░ीрд░ рдХी рд╕рддрд╣ рдпा рдордЫрд▓िрдпों рдХे рдХ्рд▓ोрдо (Gill ) рдХी рд╕рддрд╣ рд╕े рд╡िрд╕рд░рдг рдж्рд╡ाрд░ा рдЙрдд्рд╕рд░्рдЬिрдд рд╣ो рдЬाрддे рд╣ैं। рдЗрд╕ рдЙрдд्рд╕рд░्рдЬрди рдоें рд╡ृрдХ्рдХ рдХी рдХोрдИ рдЕрд╣рдо рднूрдоिрдХा рдирд╣ीं рд╣ोрддी рд╣ै। рдЗрди рдк्рд░ाрдгिрдпों рдХो рдЕрдоोрдиिрдпाрдЙрдд्рд╕рд░्рдЬी (Ammonotelic ) рдХрд╣рддे рд╣ैं। рд╕्рдерд▓ीрдп рдЖрд╡ाрд╕ рдоें ...

рд╕ी.рдЯी. рд╕्рдХैрди рдХ्рдпा рд╣ै ? [What is CT Scan ?]

CT Scan = Computed Tomography Scan рдпрд╣ рдЪिрдХिрдд्рд╕ा рд╡िрдЬ्рдЮाрди рдХी рдПрдХ рдЕрдд्рдпрди्рдд рдорд╣рдд्рд╡рдкूрд░्рдг рддрдХрдиीрдХ рд╣ै , рдЬिрд╕рдоें рдПрдХ्рд╕ рдХिрд░рдгों (X-rays) рдХे рдк्рд░рдпोрдЧ рдХो рдХрдо्рдк्рдпूрдЯрд░ рддрдХрдиीрдХ рдХे рд╕ाрде рд╕ंрдпोрдЬिрдд рдХрд░рддे рд╣ुрдП рд╢рд░ीрд░ рдХे рдХिрд╕ी рднाрдЧ рдХा рдж्рд╡िрд╡िрдоीрдп рдЕрдерд╡ा рдд्рд░िрд╡िрдоीрдп (Two or Three dimensional) рдЕрдиुрдк्рд░рд╕्рде рдХाрдЯ (Cross sectioned) рдЪिрдд्рд░ рдк्рд░ाрдк्рдд рдХिрдпा рдЬा рд╕рдХрддा рд╣ै। рдЗрд╕ рдЪिрдд्рд░ (Image) рдоें рд╕рдорд╕्рдд рдЕंрдЧ рдЕрд▓рдЧ-рдЕрд▓рдЧ рд╕्рдкрд╖्рдЯ рджिрдЦाрдИ рджेрддे рд╣ैं। рдЗрд╕ рддрдХрдиीрдХ рдХा рд╡िрдХाрд╕ рдм्рд░िрдЯेрди рдХे рднौрддिрдХ рд╡िрдЬ्рдЮाрдиी рдЧॉрдбрдл्рд░े рд╣ॉрди्рд╕рдлीрд▓्рдб (Godfrey Hounsfield) рдж्рд╡ाрд░ा 1968 рдоें рдХिрдпा рдЧрдпा। рдЗрди्рд╣ें рдЗрд╕ рдЦोрдЬ рдХे рд▓िрдП 1979 рдоें рдиोрдмेрд▓ рдкुрд░рд╕्рдХाрд░ рдк्рд░рджाрди рдХिрдпा рдЧрдпा।  

рдПрдо.рдЖрд░.рдЖрдИ. рдЬाँрдЪ рдХ्рдпा рд╣ै ? [What is MRI Test ?]

рдПрдо.рдЖрд░.рдЖрдИ. (Magnetic Resonance Imaging; MRI) рддрдХрдиीрдХ рдХी рдЦोрдЬ рдХा рд╢्рд░ेрдп рдлेрд▓िрдХ्рд╕ рдм्рд▓ॉрдХ (Felix Bloch) рдПрд╡ं рдПрдбрд╡рд░्рдб рдПрдо. рдкрд░рд╕ेрд▓ (Edward M. Purcell) рдХो рдЬाрддा рд╣ै , рдЬिрди्рд╣ें рдЗрд╕рдХे рд▓िрдП 1952 рдоें рдиोрдмेрд▓ рдкुрд░рд╕्рдХाрд░ рд╕े рд╕рдо्рдоाрдиिрдд рдХिрдпा рдЧрдпा। рдЪिрдХिрдд्рд╕ा рд╡िрдЬ्рдЮाрди рдоें рдЗрд╕рдХा рдЙрдкрдпोрдЧ рд░ेрдорди्рдб рджैрдоेрдбिрдпрди (Raymond Damadian) рдж्рд╡ाрд░ा рдк्рд░ाрд░ंрдн рдХिрдпा рдЧрдпा।  

рдПंрдбोрд╕्рдХोрдкी рдХ्рдпा рд╣ै ?(What is endoscopy ?)

рдЖрдЬ рдХрд▓ рдЖрд╣ाрд░рдиाрд▓ рдЕрд░्рдеाрдд् рдЧ्рд░рд╕िрдХा , рдЖрдоाрд╢рдп , рдЧ्рд░рд╣рдгी рдЖंрдд्рд░ , рдХोрд▓рди рдЖрджि рдЕंрдЧों рдХे рдЖंрддрд░िрдХ рд░ोрдЧों рдХा рдкрддा рдЕрди्рддрд░्рджрд░्рд╢ीрддा рд╡िрдзि (Endoscopy) рд╕े рдЬ्рдЮाрдд рдХिрдпे рдЬाрддे рд╣ैं। рдпрд╣ां рддрдХ рдпрдХृрдд рдПрд╡ं рдЕрдЧ्рдиाрд╢рдп рдХे рдЕрди्рджрд░ рдЙрдкрд╕्рдеिрдд рдкрдд्рдерд░ рдЖрджि рдХो рдиिрдХाрд▓рдиे рдХा рдХाрд░्рдп рдЕрди्рддрд░्рджрд░्рд╢ीрддा рд╡िрдзि рд╕े рдХिрдпा рдЬाрддा рд╣ै। рдорд▓ाрд╢рдп , рдХोрд▓рди рдПрд╡ं рдоूрдд्рд░ाрд╢рдп рдХा рднी рдЗрд▓ाрдЬ рдЕрди्рддрд░्рджрд░्рд╢ीрддा рд╡िрдзि рд╕े рдХिрдпा рдЬाрддा рд╣ै। рдпрд╣ рдЕрдд्рдпрдзिрдХ рдЖрдзुрдиिрдХ рдПрд╡ं рд╡िрдХрд╕िрдд рд╡िрдзि рд╣ै , рдЬिрд╕рдХे рдж्рд╡ाрд░ा рдмिрдиा рдЪिрд░-рдлाреЬ рдХे рд░ोрдЧ рдХा рдкрддा рднी рд▓рдЧाрдпा рдЬा рд╕рдХрддा рд╣ैं рдПрд╡ं рдиिрджाрди рднी рдХिрдпा рдЬाрддा рд╣ैं। рдЗрд╕ рд╡िрдзि рдоें рдПрдХ рд▓рдо्рдмी рдирд▓ी рдЬिрд╕рдХे рдЕрдЧ्рд░ рд╕िрд░े рдкрд░ рдХैрдорд░ा рдПрд╡ं рдХेрдеेрдб्рд░िрд▓ рд▓рдЧा рд░рд╣рддा рд╣ै , рдХा рдЙрдкрдпोрдЧ рдХिрдпा рдЬाрддा рд╣ैं। рд░ोрдЧी рдХे рдоुрдЦ рдХे рдж्рд╡ाрд░ा рдпрд╣ рдирд▓ी рдЖрд╣ाрд░ рдиाрд▓ рдоें рдХोрд▓рди рддрдХ рдк्рд░рд╡ेрд╢ рдХрд░ाрдИ рдЬा рд╕рдХрддी рд╣ै। рдЖрдоाрд╢рдп рдоें рдк्рд░рд╡ेрд╢ рдХрд░ाрдиे рдкрд░ рдЕрди्рддрд░्рджрд░्рд╢ीрддा рдирд▓ी рдоें рд▓рдЧे рдХैрдорд░े рдХे рдж्рд╡ाрд░ा рд╡िрднिрди्рди рднाрдЧों рдХी рдлोрдЯों рдк्рд░ाрдк्рдд рдХिрдпे рдЬाрддे рд╣ैं। рдЗрди рдлोрдЯों рд╕े рдЬ्рдЮाрдд рд╣ोрддा рд╣ैं , рдХि рдЖрдоाрд╢рдп рдХे рдХिрд╕ рднाрдЧ рдоें рдлोреЬा (Alsar) рд╣ैं рдпा рдХिрд╕ рднाрдЧ рд╕े рд░рдХ्рдд рдХा рд╕्рдд्рд░ाрд╡ рд╣ो рд░рд╣ा рд╣ैं। рдХेрдеेрдб्рд░िрд▓ рдХी рд╕рд╣ाрдпрддा рд╕े рдЕрд▓्рд╕рд░ рдХा рдЗрд▓ाрдЬ рдХिрдпा рдЬाрддा рд╣ैं। рдЗрд╕ी рдХे рдж्рд╡ाрд░ा рд░рдХ्рдд рд╕्рдд्рд░ाрд╡ рдХे рд╕्рдеाрди рдХो рдЙрдкрдЪाрд░िрдд рдХिрдпा рдЬाрддा рд╣ैं। рдЖрдоाрд╢рдп рдоें рдкाрдИ рдЬाрдиे рд╡ा...

рдИ.рд╕ी.рдЬी. рдХ्рдпा рд╣ै ?[What is ECG ?]

рдпрд╣ рдЪिрдХिрдд्рд╕ा рд╡िрдЬ्рдЮाрди рдХी рдПрдХ рдорд╣рдд्рд╡рдкूрд░्рдг рддрдХрдиीрдХ рд╣ै , рдЬिрд╕рдХे рдж्рд╡ाрд░ा рд╣ृрджрдп рдХी рдХाрд░्рдпрд╢ीрд▓ рдЕрд╡рд╕्рдеा (Functioning or beating heart) рдоें рддंрдд्рд░िрдХाрдУं рддрдеा рдкेрд╢िрдпों рдж्рд╡ाрд░ा рдЙрдд्рдкрди्рди рд╡िрдж्рдпुрддीрдп рд╕ंрдХेрддों (Electrical signals) рдХा рдЕрдз्рдпрдпрди рдХрд░ рдЙрдирдХो рд░िрдХॉрд░्рдб рдХिрдпा рдЬाрддा рд╣ै। рдЗрд╕ рдХाрд░्рдп рдоें рдк्рд░рдпुрдХ्рдд рдЙрдкрдХрд░рдг рдЗрд▓ेрдХ्рдЯ्рд░ोрдХॉрд░्рдбिрдпोंрдЧ्рд░ाрдл (Electrocardiograph) рдХрд╣рд▓ाрддा рд╣ै рддрдеा рд╡िрдж्рдпुрдд рд╕ंрдХेрддों рдХे рдЧ्рд░ाрдлीрдХрд▓ рд░िрдХॉрд░्рдб рдХो рдЗрд▓ेрдХ्рдЯ्рд░ोрдХाрд░्рдбिрдпोрдЧ्рд░ाрдо (Electrocardiogram) рдХрд╣рддे рд╣ैं।   ECG

рдИ.рдИ.рдЬी. рдХ्рдпा рд╣ै ? [What is E.E.G. ?]

рдЗрд▓ेрдХ्рдЯ्рд░ोрдПрдирд╕िрдлेрд▓ोрдЧ्рд░ाрдлी (Electroencephalography) рддрдХрдиीрдХ рдоें рдорд╕्рддिрд╖्рдХ рдХे рд╡िрднिрди्рди рднाрдЧों рдХी рд╡िрдж्рдпुрдд рдХ्рд░िрдпा (Electrical activity) рдХा рдоाрдкрди рдХрд░ рдЙрдирдХो рдЖрд╡рд░्рдзिрдд рд░ूрдк рдоें рд░िрдХॉрд░्рдб рдХिрдпा рдЬाрддा рд╣ै। рд╕ैрдЯрди (Satton) рдиे 1875 рдоें рд╕рд░्рд╡рдк्рд░рдердо рдЙрдж्рднाрд╖िрдд (Exposed) рдорд╕्рддिрд╖्рдХ рдоें рд╡िрдж्рдпुрддीрдп рд╕рдХ्рд░िрдпрддा рдХी рдЦोрдЬ рдХी। рд╕рди् 1929 рдоें рд╣ैрди्рд╕ рдмрд░्рдЬрд░ (Hans Berger) рдиे рдорд╕्рддिрд╖्рдХ рдХी рдпрдеाрд╕्рдеिрддि (Intact brain) рдоें рднी рд╕рд░्рд╡рдк्рд░рдердо рдРрд╕ी рд╡िрдж्рдпुрддीрдп рд╕рдХ्рд░िрдпрддा рдХा рд░िрдХॉрд░्рдб рдЯ्рд░ेрд╕ рдХрд░рдиे рдоें рд╕рдлрд▓рддा рдк्рд░ाрдк्рдд рдХी। рдорд╕्рддिрд╖्рдХ рдХी рд╡िрдж्рдпुрддीрдп рд╕рдХ्рд░िрдпрддा рдоें рдоाрдЗрдХ्рд░ोрд╡ोрд▓्рдЯ рдХे рд╕्рддрд░ рдХी рдХ्рд╖рдгрдЬीрд╡ी (Transient) рддрд░ंрдЧें рдк्рд░ाрдк्рдд рд╣ोрддी рд╣ैं , рдЬिрдирдХो рдЕрдзिрдХ рд╕्рдкрд╖्рдЯ рд╡ рд╕ुрдЧ्рд░ाрд╣ी рдмрдиाрдиे рд╣ेрддु рд░िрдХॉрд░्рдб рдХрд░рдиे рд╕े рдкूрд░्рд╡ рдЙрди्рд╣ें рдЖрд╡рд░्рдзिрдд (Amplified) рдХिрдпा рдЬाрддा рд╣ै। рдЗрд╕ рдк्рд░рдХाрд░ рдЬो рд░िрдХॉрд░्рдб рдк्рд░ाрдк्рдд рд╣ोрддा рд╣ै , рдЙрд╕े рдЗрд▓ेрдХ्рдЯ्рд░ोрдПрдирд╕िрдлेрд▓ोрдЧ्рд░ाрдо (Electroencephalogram) рдХрд╣рддे рд╣ैं।  

рд╕्рд╡рдЪ्рдЫ рд╡िрдХाрд╕ рд╕ाрдзрди (Clean Development Mechanism; CDM)

рдЬाрдкाрди рдХे рдХ्рдпोрдЯो (Kyoto) рд╢рд╣рд░ рдоें 11 рджिрд╕рдо्рдмрд░ , 1997 рдХो UNFCCC (United Nations Framework Convention on Climate Change) рдж्рд╡ाрд░ा рдк्рд░рд╕्рддाрд╡िрдд рдХ्рдпोрдЯो рд╕ंрдзिрдкрдд्рд░ (Kyoto Protocol) рдХो 150 рджेрд╢ों рдиे рд╕्рд╡ीрдХाрд░ рдХिрдпा рд╣ैं। рдпрд╣ рдПрдХ рдЕंрддрд░्рд░ाрд╖्рдЯ्рд░ीрдп рд╕ंрдзि (International Treaty) рд╣ै рдЬिрд╕рдХे рдЕंрддрд░्рдЧрдд рдФрдж्рдпोрдЧीрдХृрдд рддрдеा рд╡िрдХाрд╕рд╢ीрд▓ рджोрдиों рдк्рд░рдХाрд░ рдХे рджेрд╢ों рдкрд░ рдпрд╣ рдмाрдз्рдпрддा (Binding) рддрдеा рдиिрдпंрдд्рд░рдг рд╣ोрдЧा рдХि рд╡े рдЕрдкрдиे рджेрд╢ рдоें рдЧ्рд░ीрди рд╣ाрдЙрд╕ рдЧैрд╕ों (Green House Gases; GHG) рдХे рдЙрдд्рд╕рд░्рдЬрди (Emission) рдоें рдХрдоी рдХрд░े рддрдеा рдЗрд╕ рд╕рдо्рдмрди्рдз рдоें рдЖрдЧे рдмрдирдиे рд╡ाрд▓े рдЕंрддрд░्рд░ाрд╖्рдЯ्рд░ीрдп рдиिрдпрдоों рдХी рдкाрд▓рдиा рдХрд░ें।           рдХ्рдпोрдЯो рд╕ंрдзि рдХी рддрдд्рдХाрд▓ рд▓ाрдЧू рдХी рдЧрдИ рдзाрд░ा (Article) рдХे рдЕрдиुрд╕ाрд░ рд╕ंрдзिрдкрдд्рд░ рдкрд░ рд╣рд╕्рддाрдХ्рд╖рд░ рдХрд░рдиे рд╡ाрд▓े рд╕рднी рд░ाрд╖्рдЯ्рд░ рдк्рд░рдердо рдк्рд░рдпाрд╕ рдХे рд░ूрдк рдоें , рдЬिрд╕рдХी рдЕрд╡рдзि 2008-2012 рдХे рдордз्рдп рдеी , рдЕрдкрдиे рджेрд╢ рдоें 1990 рдоें рдЧ्рд░ीрди рд╣ाрдЙрд╕ рдЧैрд╕ों рдХा рдЬो рд╕्рддрд░ рдеा рдЙрд╕рдоें 5 рдк्рд░рддिрд╢рдд рдХी рдХрдЯौрддी рдХрд░े। рдЙрджाрд╣рд░рдг рдХे рд▓िрдП рдЕрдЧрд░ рдЕрдоुрдХ рджेрд╢ ‘ рдЕ ’ рдоें 1990 рдоें рдЧ्рд░ीрди рд╣ाрдЙрд╕ рдЧैрд╕ों рдХा рдк्рд░рддिрд╢рдд рд╡ाрдпुрдордг्рдбрд▓ рдХे рд╕ंрдЧрдарди рдХे рдЕрдиुрд╕ाрд░ 1.00 рдк्рд░рддिрд╢рдд рдеा рддो 2008-2012 рддрдХ рдпрд╣ рдоाрдд्рд░ा рдШрдЯрдХрд░ 0.9...